het belang van europa

Het verleden heeft laten zien dat de Europese integratie in een stroomversnelling komt wanneer Europa moet reageren op externe dreigingen. In de jaren tachtig dwong het bedrijfsleven de regeringsleiders een interne markt op te zetten.

De huidige economische crisis geeft aan dat de financiële markt er geen vertrouwen in heeft dat een gezamenlijke munt zonder intensievere samenwerking op economisch en fiscaal terrein werkt. Om de euro te redden, zullen de politiek leiders tegen wil en dank instemmen met een economisch en fiscaal bestuur op Europees niveau om toekomstige crises te voorkomen. Het is in Nederlands belang dat de Europese Commissie een leidende rol krijgt. 

Toen de toenmalige Europese Gemeenschap in de jaren tachtig een economische crisis doormaakte en het leek of zij de concurrentiestrijd met de Verenigde Staten en Japan zou verliezen, nam het Europese bedrijfsleven het heft in handen. Onder leiding van de Nederlander Wisse Dekker, toenmalig CEO van Philips en voorzitter van de European Round Table of Industrialists, kregen de Europese leiders te horen dat het Europese bedrijfsleven zijn hoofdkantoren elders zou vestigen als de interne handelsbarrières niet zouden worden opgeheven. Onder leiding van Commissievoorzitter Delors werd vervolgens een ambitieus plan gelanceerd om een interne markt te scheppen die in 1992 moest worden voltooid.

Geruzie
In het huidige klimaat is het niet het bedrijfsleven, maar de financiële markt die de Europese regeringsleiders tegen wil en dank tot intensievere samenwerking dwingt. Na veel onderling geruzie is al besloten om Europese financiële toezichthouders op te zetten en is een Europees noodfonds van 750 miljard opgericht voor Europese landen in financiële moeilijkheden. Twee jaar geleden was dit nog onbespreekbaar.

De financiële markt is er echter niet van overtuigd dat deze samenwerking voldoende is en bespeurt te weinig politieke wil om de euro te redden. Daarom blijft het voor investeerders interessant om te speculeren op het failliet gaan van lidstaten van de gezamenlijke muntunie. Door de stijgende rentes op de staatsschulden van Portugal en Spanje is het een kwestie van tijd voordat deze landen zullen aankloppen voor Europese leningen. In dat geval is de kans groot dat Italië en andere landen zullen volgen.

In dit scenario zullen de lidstaten van de Europese Unie drie opties hebben. De eerste oplossing is het noodfonds verdubbelen of zelfs verdrievoudigen om de zuidelijke lidstaten uit de brand te helpen. Deze toegenomen schuldenlast verhoogt het risico dat landen als Nederland en Duitsland een deel van het geld niet zullen terugzien en zal tot een hogere rente op de eigen staatsobligaties leiden. Bovendien zal het moeilijk zijn om aan de bevolking te verkopen dat na Griekenland en Ierland ook grote landen als Spanje en Italië aan het leeninfuus moeten.

Schuldenlast
De tweede optie is geen hulp te bieden en de noodlijdende landen uit de euro te laten stappen. Zij zouden de opgenomen euroleningen in hun eigen verzwakte munt terug moeten betalen en in een nog grotere economische crisis geraken. Aangezien zij hierdoor hun schuldenlast niet kunnen terugbetalen, zullen veel Europese banken en beleggers een groot deel van hun geïnvesteerde geld niet terugkrijgen. De structurele economische problemen in de rest van Europa zullen grote nadelen hebben voor de export van vooral Duitsland en Nederland en voor hun economische groei. Een onacceptabel scenario.

Europese regeringsleiders begrijpen dat Europa er economisch veel slechter voor zou hebben gestaan zonder de euro. Zij zullen kiezen voor de derde optie waarin het monetaire beleid wordt gecomplementeerd met intensieve Europese samenwerking op economisch en fiscaal terrein. De meest efficiënte oplossing is een Europese schatkist op te richten die Europese obligaties uitgeeft tegen een gemiddelde rente van de eurozone. Landen met financiële problemen zouden een deel van hun leningen kunnen financieren in de vorm van gegarandeerde, gemeenschappelijke obligaties. 

Voor Duitsland en Nederland heeft dit het nadeel dat zij in eerste instantie meer rente op hun staatsschuld gaan betalen, zij zouden voor hun verliezen kunnen worden gecompenseerd. Op de langere termijn zullen ook zij baat hebben bij de algemene verlaging van het rentepeil die het gevolg zal zijn van de veel grotere liquiditeit van zo’n omvangrijke euro-obligatiemarkt.

Tegenprestaties
Duitsland en Nederland zullen in ruil voor deze concessies als tegenprestatie eisen dat zij via Brussel meer grip krijgen op het begrotingsbeleid van de eurozondaars. Om toekomstige problemen te voorkomen zullen zij eisen dat Ierland een hogere vennootschapsbelasting invoert en Griekenland ambtenaren ontslaat en een hogere pensioenleeftijd invoert. Hoewel deze Brusselse inmenging niet direct een ‘economische regering’ zal worden genoemd, zal de economische en fiscale sturing vanuit Brussel in de praktijk hetzelfde effect hebben.

Het is in Nederlands belang dat de Europese Commissie de leiding over deze ‘economische regering’ krijgt en niet de Europese Raad van regeringsleiders. Het verleden heeft laten zien dat de grote lidstaten Duitsland en Frankrijk niet in staat zijn elkaar te straffen bij overtreding van de regels. Des te verbazingwekkender is het  te zien dat Duitsland nu het hoogste woord voert over het onverantwoordelijke gedrag van landen als Griekenland en Ierland, terwijl het in 2005 zelf het Stabiliteitspact versoepelde om een boete van de Europese Commissie te ontwijken.
Nederland zou een onafhankelijker positie in moeten nemen ten opzichte van Duitsland. Het heeft belang bij een sterke, onafhankelijke speler die gemeenschappelijke regels afdwingt.